دوره آنتی دوت تراپی در مسمومیت

1. مسمومیت‌های نیازمند آنتی‌دوت فوری را از موارد حمایتی/پایش صرف تفکیک کند.

2. اندیکاسیون/کنتراندیکاسیون، دوز، مسیر، زمان شروع، مدت درمان و پایش هر آنتی‌دوت مهم را اجرا کند.

3. عوارض شایع آنتی‌دوت‌ها (مثل آریتمی، تشنج، افت فشار، واکنش‌های آلرژیک) را مدیریت کند.

4. در مسمومیت‌های منتخب، درمان‌های مکمل مثل قلیایی‌کردن، لیپیدتراپی، HIET، دیالیز را درست به‌کار گیرد.

5. پروتکل‌های آماده‌سازی (Preparation) و ایمنی دارویی آنتی‌دوت‌ها را در محیط اورژانس/ICU پیاده کند.

گروه هدف (مطابق پوستر)

• پزشکی عمومی و پزشک خانواده

• طب اورژانس و ICU

• پزشکی قانونی

• داخلی، کودکان

• روانپزشکی

• طب کار

• عفونی (به‌ویژه موارد خاص/سموم)

• داروسازی و سم‌شناسی / داروساز بالینی

• پرستاران اورژانس و ICU (در صورت برگزاری بین‌رشته‌ای)

ساختار پیشنهادی سرفصل‌ها

۱) اصول پایه مدیریت مسمومیت در اورژانس

محتوا:

• رویکرد ABCDE در بیمار مسموم

• تریاژ خطر: علائم هشدار (تشنج، اسیدوز، اختلال سطح هوشیاری، آریتمی، هیپوکسی…)

• زمان طلایی در آنتی‌دوت‌تراپی: چه زمانی بدون آزمایش شروع کنیم؟

• نقش آزمایش‌های کلیدی: ABG/VBG، گلوکز، الکترولیت، ECG، آنیون‌گپ/اُسمولارگپ، سطح داروها

۲) کاهش جذب و دکانتامینه‌کردن (Decontamination)

محتوا:

• چارکول فعال: اندیکاسیون‌ها، زمان مناسب، دوز، موارد ممنوع

• شست‌وشوی معده: موارد خیلی محدود و پرخطر

• Whole Bowel Irrigation در موارد خاص (SR/ER، body packer…)

• دکانتامینه پوستی/چشمی و مواجهه‌های شغلی

۳) آنتی‌دوت‌های حیاتی و پرتکرار در اورژانس (Core Antidotes)

محتوا (کاربردی + الگوریتمی):

• Naloxone (اوپیوئیدها): دوزینگ، انفوزیون، ریکاوری/عود علائم

• N-acetylcysteine (NAC): پروتکل‌های خوراکی/وریدی، تفسیر نمودارها/ریسک، واکنش‌های حساسیتی

• Atropine + Pralidoxime (ارگانوفسفره/کاربامات): تیتر علائم، دوز بالا، پایش، تهویه

• Fomepizole / Ethanol (متانول/اتیلن‌گلیکول): تصمیم بر اساس اُسمولارگپ/اسیدوز، نقش دیالیز

• Flumazenil (بنزودیازپین): موارد مجاز و موارد ممنوع (تشنج/مصرف چنددارویی)

• Sodium bicarbonate (TCA/بلوک کانال سدیم): ECG محور تصمیم، هدف QRS/pH، نکات ایمنی

۴) درمان‌های ضدسمی پیشرفته و نجات‌بخش (Advanced Rescue Therapies)

محتوا:

• Lipid emulsion therapy در مسمومیت‌های لیپوفیلیک (مثلاً LA toxicity)

• HIET (High-dose insulin euglycemic therapy) در CCB/BB: آماده‌سازی، پایش قند/پتاسیم

• Calcium salts در CCB/هایپرکالمی: انتخاب گلوکونات/کلراید

• Glucagon در بتابلاکرها: دوزینگ و محدودیت‌ها

• معیارهای انتخاب همودیالیز/هموپرفیوژن در سموم منتخب

۵) آنتی‌دوت‌های اختصاصی در مسمومیت‌های منتخب

محتوا (Case-based):

• Hydroxocobalamin / Sodium thiosulfate (سیانید)

• Methylene blue (متهموگلوبینمی)

• Digoxin immune Fab (دیگوکسین)

• Pyridoxine (ایزونیازید)

• Physostigmine (آنتی‌کولینرژیک—با شرایط)

• مسمومیت با CO (اکسیژن/هایپرباریک—اندیکاسیون‌ها)

۶) کیلیتورها و مسمومیت‌های فلزات سنگین

محتوا:

• سرب، آرسنیک، جیوه، آهن

• اصول انتخاب: Deferoxamine، Dimercaprol، DMSA/DMPS، CaNa2EDTA

• پایش سمیت/عوارض و تداخل‌ها

۷) برگشت اثر داروهای ضدانعقاد و ضدپلاکت

محتوا:

• وارفارین (ویتامین K، PCC/FFP)

• DOACها (اصول تصمیم‌گیری، در صورت دسترسی: آنتی‌دوت‌های اختصاصی)

• خونریزی‌های پرخطر: رویکرد تیمی + پروتکل

۸) مسمومیت در کودکان و بارداری

محتوا:

• دوزینگ وزن‌محور، خطرات شایع خانگی

• تفاوت‌های تظاهر بالینی، آستانه‌های مداخله

• نکات ایمنی دارویی آنتی‌دوت‌ها در بارداری/شیردهی

۹) ملاحظات روانپزشکی، قانونی و طب کار (مطابق گروه هدف پوستر)

محتوا:

• ارزیابی خطر خودکشی و برنامه ایمنی پس از پایدارسازی

• مستندسازی پزشکی قانونی، نمونه‌گیری، زنجیره نگهداری

• مواجهات شغلی/سموم صنعتی: اقدامات فوری، گزارش‌دهی، PPE

۱۰) کارگاه عملی (Hands-on / Simulation)

پیشنهادی (خیلی جذاب برای دوره):

• ۶ تا ۱۰ سناریوی کوتاه تصمیم‌گیری:

  • اوپیوئید + هیپوونتیلاسیون

  • TCA با QRS پهن

  • ارگانوفسفره با برونکوره/برادی‌کاردی

  • متانول با اسیدوز

  • CCB shock (HIET)

  • متهموگلوبینمی

• تمرین “آماده‌سازی آنتی‌دوت‌ها” (Dose/Infusion prep) با برگه‌های پروتکل

روش تدریس پیشنهادی

• سخنرانی کوتاه هدفمند (Mini-lecture)

• Case-based discussion

• الگوریتم‌ها و چک‌لیست‌های یک‌صفحه‌ای (Pocket guide)

• شبیه‌سازی و مرور خطاهای رایج (Pitfalls)

ارزشیابی و خروجی دوره

• پیش‌آزمون/پس‌آزمون کوتاه

• سنجش مهارتی در سناریوها (Checklist)

• ارائه جزوه دوزینگ و پروتکل‌های آنتی‌دوت به‌عنوان خروجی